The article is under Ìṣàkóso Àyíká

Adágún Owens

Ó wà ní nǹkan bí máìlì 220 láti àárín gbùngbùn ìlú Los Angeles, tí omi ìṣàn omi láti Sierra Nevada tí yìnyín bo ilẹ̀ rẹ̀ sì ń jẹ ẹ́, Owens Lake ni ilé fún Ètò Ìdènà Eruku tó tóbi jùlọ ní Orílẹ̀-èdè Amẹ́ríkà, tó tóbi tó máìlì 48.6 onígun mẹ́rin ti adágún, èyí tó ti dín ìtújáde eruku kù ní 99.4%, tó sì ń ṣẹ̀dá ibùgbé tó dára fún àwọn ẹyẹ àti àwọn ẹranko igbó mìíràn. 

""

Ìtàn

Adágún Owens ni àṣẹ́kù adágún omi tútù ńlá kan tí ó gùn tó nǹkan bí máìlì 60 sókè àti sísàlẹ̀ Àfonífojì Owens, ó sì jìn ju ẹsẹ̀ bàtà 300 lọ. Díẹ̀díẹ̀, bí ojú ọjọ́ agbègbè náà ṣe yípadà láti ìgbà tí òtútù bá ti dì sí ìgbà tí ó gbẹ díẹ̀, adágún náà bẹ̀rẹ̀ sí í gbẹ. Nígbà tí àwọn olùgbé ibẹ̀ wọ àfonífojì náà ní àárín ọ̀rúndún kọkàndínlógún, adágún náà ti di ibi tí omi iyọ̀ kò jinlẹ̀, ìwọ̀n díẹ̀ ni ó wà ní àkókò ìtàn ayé àtijọ́.

 

Àwọn ọdún 1800 Àwọn odò tí a kọ́ ní ìparí àwọn ọdún 1800 yí omi ojú ilẹ̀ padà fún ìtọ́jú àwọn ohun ọ̀gbìn ní Àfonífojì Owens tí ó dín ìṣàn omi ojú ilẹ̀ kù sí Adágún Owens ní pàtàkì.
1906 Wọ́n gbàgbọ́ pé omi adágún náà jẹ́ omi iyọ̀ púpọ̀ jù. Àwọn àgbẹ̀ ń yí omi padà, pẹ̀lú ọ̀dá, mú kí adágún náà gbẹ tó nǹkan bí 5% nínú iye ìtàn rẹ̀ ní ọdún 1906.
1913 Láti ṣe àtìlẹ́yìn fún iye ènìyàn tó ń pọ̀ sí i ní Los Angeles, LADWP tí William Mullholland darí, parí kíkọ́ ọ̀nà omi LA Aqueduct àkọ́kọ́ ní ọdún 1913, pẹ̀lú àwọn ọ̀nà ìyípadà tó ń fi àwọn eré onípele mìíràn hàn. Nítorí náà, adágún tí ó fara hàn náà di èyí tí ó kún fún eruku tí ó yẹ kí a ṣàkóso.
Àwọn ọdún 1920 Lakebed ti gbẹ gan-an lati opin awọn ọdun 1920. Àwọn ohun alumọ́ni àti iyọ̀ tí ó yọ́ nínú omi di ohun èlò iyọ̀ alkali bí adágún náà ti gbẹ. Eruku yii lo bo ọpọlọpọ ilẹ adagun naa.
1974 A ti dá Agbègbè Ìṣàkóso Ẹ̀gbin Afẹ́fẹ́ Great Basin (GBUAPCD) sílẹ̀. Ilé iṣẹ́ tó ń ṣàkóso nǹkan tó ń ṣe iṣẹ́ láti fi àwọn ìlànà tó yẹ fún dídára afẹ́fẹ́ sí ipò ní Owens Valley.
Àwọn ọdún 1980 Láti ọdún 1980, GBUAPCD àti àwọn olùwádìí mìíràn ṣe àyẹ̀wò àyíká adágún náà àti àwọn ọ̀nà tí ó fa ìjì eruku líle ní Owens Lake. Afẹ́fẹ́ líle lórí Adágún Owens lè fa ìfọ́ eruku iyọ̀ àti eruku tí afẹ́fẹ́ ń fẹ́. A n wọn eruku gẹ́gẹ́ bí PM10, tàbí ohun èlò ìyẹ̀fun tí kò tó 10 microns ní ìwọ̀n iwọ̀n.
1994 Agbègbè Ìṣètò Àfonífojì Owens Tí Ó Dáa Jùlọ Tí Ó Wà Nínú Ìṣàkóso Ètò Ìmúṣe Ìpínlẹ̀ ni a gbé kalẹ̀.
1998 Ní ọdún 1998, ìlú LA fọwọ́ sí ìwé àdéhùn ìtàn kan (MOA) pẹ̀lú GBUAPCD, wọ́n sì gba ẹrù iṣẹ́ láti dín èéfín eruku kù láti inú adágún Owens láti pàdé NAAQS fún PM10, wọ́n sì bẹ̀rẹ̀ sí í ṣe ètò ìdènà eruku ní adágún Owens láti fi àwọn ìgbésẹ̀ ìdènà eruku sí orí adágún náà àti láti ṣiṣẹ́ wọn.
1999 Wọ́n fi MOA kún Ètò Ìmúlò Ìpínlẹ̀ Afẹ́fẹ́ Dídára (SIP) tí Agbègbè náà ṣe àgbékalẹ̀ rẹ̀ tí wọ́n sì gbà, tí EPA sì fọwọ́ sí i ní oṣù kẹwàá ọdún 1999.
Àwọn ọdún 2000 Láti ìbẹ̀rẹ̀ ọdún 2000, LADWP ti ṣe àgbékalẹ̀ àti ìtọ́jú Ètò Ìdènà Dust Dust ti Owens Lake, iṣẹ́ àgbékalẹ̀ ìdènà eruku tó tóbi jùlọ ní orílẹ̀-èdè náà. Nípa lílo àwọn ìlànà ìṣàkóso eruku tí ìjọba àpapọ̀ fọwọ́ sí, Ètò Ìdènà Eruku Owens Lake ń dín ìtújáde eruku kù, ó ń tọ́jú ibùgbé àwọn ẹranko igbẹ́, ó sì ń dáàbò bo àwọn ohun àlùmọ́nì àṣà nígbà tí ó ń gbé lílo omi lárugẹ ní gbogbo 48.6 square miles ti Owens Lake playa tí ó fara hàn. 
2003-2008 GBUAPCD ṣe àtúnṣe SIP lẹ́yìn náà ní ọdún 2003, 2008, (àti lẹ́ẹ̀kan síi ní ọdún 2016).
2014 Ní ọdún 2014, àwọn olùgbékalẹ̀ ìlànà LADWP àti GBUAPCD dé àdéhùn ìforúkọsílẹ̀ ìtàn kan, tí a mọ̀ sí “Ìforúkọsílẹ̀ Ńlá.” Àdéhùn ìforúkọsílẹ̀ náà ni Ilé Ẹjọ́ Gíga Sacramento ṣe ìrántí rẹ̀ ní ìdájọ́ ọdún 2014 tí GBUAPCD sì ṣe àkójọ rẹ̀ lẹ́yìn náà nínú Ètò Ìmúṣe Ìpínlẹ̀ ti ọdún 2016. 
2016 Àdéhùn ìtàn yìí ló mú kí ètò Ìmúṣẹ Ìpínlẹ̀ ti ọdún 2016 wáyé, ìwé tó ń darí bí a ṣe lè tẹ̀lé eruku ní adágún náà. 
2024 Àwọn ìtújáde eruku ní Owens Lake ti dínkù sí 99.4%. Títí di òní, ṣíṣe, ṣíṣiṣẹ́, àti ṣíṣe àtúnṣe ìdènà eruku tó tó 48.6 máìlì onígun mẹ́rin ti wá ní iye owó tó ju $2.6 bílíọ̀nù lọ fún àwọn olùsanwó owó LADWP. Iye owo dola yii tun pẹlu awọn idiyele ilana ti n pọ si nigbagbogbo ati rira omi rirọpo lati awọn orisun agbegbe ati ti Ipinle ti o nira. Owó ìlànà ọdọọdún Great Basin ti pọ̀ sí i ní ìwọ̀n 50% láti ọdún 2016.

Àwọn Ẹ̀bùn Àpáta àti Omi

Àwọn ènìyàn ti ń jàǹfààní láti inú ọrọ̀ agbègbè Owens Lake fún ìgbà pípẹ́. Fún ó kéré tán ọdún mẹ́wàá (10,000) ni àwọn ará ìlú Owens Valley ti ń gbé níbí, wọ́n sì ti ń kórè àwọn ohun àlùmọ́nì, títí bí ẹyẹ obsidian onígíláàsì fún àwọn àmì ọfà àti àwọn ọ̀kọ̀, àti fún àwọn orísun oúnjẹ. Orúkọ àtilẹ̀wá tí Nüümü (Owens Valley Paiute) fún adágún náà ni Patsiata. Ní àárín ọdún 1800, àwọn ohun àlùmọ́nì mìíràn, bíi fàdákà àti ilẹ̀ ìjẹko, bẹ̀rẹ̀ sí í fa àwọn olùwá nǹkan àti àwọn olùgbé mọ́ra. Cerro Gordo, tàbí “òkè ńlá onípele”, tí ó wà ní òkè gíga ní ìlú Keeler òde òní, ló mú kí owó fàdákà tó tóbi jùlọ ní California jáde.

Àwọn Àmì Ìgbà Àtijọ́

Agbegbe naa n ṣe atilẹyin fun ilẹ koriko, ati iwakusa fun eeru soda, eedu, fadaka, ati awọn ohun alumọni. Àwọn ibi ìtọ́jú màlúù tí ojú ọjọ́ ti bàjẹ́, àwọn ibi ìwakùsà tí a ti kọ̀ sílẹ̀, àti àwọn ilé iṣẹ́ dúró gẹ́gẹ́ bí ẹ̀rí ìgbòkègbodò ènìyàn àtijọ́. Cerro Gordo ṣì jẹ́ ìlú aláìmọ́ títí di òní yìí. Ní Keeler, Carson àti Colorado Railroad Depot àti ilé iṣẹ́ talc kan ṣì wà níbẹ̀. Àwọn àṣẹ́kù ti Swansea Pier ṣì wà ní etíkun ìlà-oòrùn. Àwọn ibi ìdáná èédú, àwọn ibi ìtọ́jú màlúù, àti ilé iṣẹ́ dígí aláwòrán ṣì wà ní etíkun ìwọ̀ oòrùn. Láàárín àwọn ohun ìṣẹ̀ǹbáyé wọ̀nyí, iṣẹ́ oko àti iwakusa ṣì ń wáyé lónìí.

Ìròyìn Tó Jọ Nípa Owens Lake

Ìdínkù Eruku

Kọ́ nípa àwọn ìsapá láti ṣe ìwọ̀ntúnwọ̀nsì ìdínkù eruku àti ìṣàkóso omi

Ìdínkù Eruku